وقتی یک کامپیوتر روشن نمی‌شود یا مشکلی پیدا می‌کند، تفاوت بین یک تکنسین حرفه‌ای و یک کاربر عادی، نه دانستن «جواب»، بلکه داشتن یک روش سیستماتیک برای پیدا کردن علت است. این آموزش یک چارچوب قدم‌به‌قدم برای عیب‌یابی رایج‌ترین مشکلات سخت‌افزاری کامپیوتر ارائه می‌دهد.
چرا عیب‌یابی سیستماتیک مهم است؟
تعویض تصادفی قطعات (مثلاً خرید یک پاور ساپلای جدید «شاید همین باشه») هم گران است و هم غیرحرفه‌ای. یک تکنسین خوب همیشه از ساده‌ترین و ارزان‌ترین احتمال شروع می‌کند و قدم‌به‌قدم جلو می‌رود.
قدم اول: سیستم اصلاً روشن نمی‌شود (نه فن، نه چراغ، هیچ‌چیز)
اول کابل برق و پریز را چک کنید (با یک دستگاه دیگر تست کنید). بعد دکمه‌ی پاور کیس و اتصال آن به مادربرد (پین‌های Power SW) را بررسی کنید. اگر این دو درست بودند، نوبت پاور ساپلای است — با یک پاور ساپلای تستر (یا تکنیک کوتاه کردن پین سبز به مشکی روی کانکتور ۲۴پین) بررسی کنید آیا خروجی می‌دهد یا نه.
قدم دوم: روشن می‌شود (فن‌ها می‌چرخند) ولی هیچ تصویری روی مانیتور نیست
این یکی از رایج‌ترین مشکلات است. اول RAM را درآورید و دوباره محکم جا بزنید (Reseat) — اتصال ضعیف رم، شایع‌ترین علت این مشکل است. اگر چند رم دارید، هرکدام را تک‌تک تست کنید. اگر مشکل حل نشد، کارت گرافیک جدا (در صورت وجود) را هم Reseat کنید یا به‌طور موقت آن را بردارید و از خروجی تصویر روی مادربرد استفاده کنید.
قدم سوم: صداهای بیپ از مادربرد
بیشتر مادربردها از طریق یک بیپر داخلی، کد خطا می‌دهند. الگوی بیپ‌ها بین برندهای BIOS (AMI، Award، Phoenix) فرق دارد، ولی یک قاعده‌ی کلی رایج این است: یک بیپ کوتاه یعنی همه‌چیز سالم است؛ بیپ‌های پیوسته یا تکرارشونده معمولاً به رم یا کارت گرافیک اشاره دارند. برای کد دقیق، همیشه مدل مادربرد را چک کنید.
قدم چهارم: سیستم روشن می‌شود ولی بسیار کند است
این معمولاً به سه چیز برمی‌گردد: هارد/SSD رو به خرابی (با ابزارهایی مثل CrystalDiskInfo وضعیت سلامت دیسک را چک کنید)، دمای بالای CPU به‌خاطر خمیر حرارتی خشک‌شده یا خنک‌کننده‌ی کثیف (با نرم‌افزارهایی مثل HWMonitor دما را ببینید)، یا رم معیوب (با MemTest86 یک تست کامل بگیرید).
قدم پنجم: سیستم به‌طور ناگهانی خاموش می‌شود یا ری‌استارت می‌کند
در اکثر موارد یا مشکل دمای بیش‌ازحد CPU است، یا پاور ساپلای توان کافی برای تجهیزات (مخصوصاً کارت گرافیک) را ندارد. گردوغبار داخل کیس و فن‌های خنک‌کننده را هم همیشه چک کنید.
ابزارهای ضروری یک تکنسین سخت‌افزار
مولتی‌متر (برای تست ولتاژ)، پاور ساپلای تستر، فلش USB بوت‌شونده با MemTest86، و یک دستگاه یدکی سالم (برای تست جایگزینی قطعات مشکوک) — این‌ها پایه‌ترین ابزارهایی هستند که در تمام دوره‌های سخت‌افزار من، دانشجوها عملاً با آن‌ها کار می‌کنند.
جمع‌بندی
عیب‌یابی سخت‌افزار یک مهارت کاملاً عملی است — هیچ‌کس فقط با خواندن یاد نمی‌گیرد. دقیقاً به همین دلیل، در آزمایشگاه حضوری من، دانشجوها روی تجهیزات واقعی و خراب، همین فرآیند را قدم‌به‌قدم تمرین می‌کنند.
وبلاگ